Rối loạn ám ảnh – cưỡng chế

Bạn có những suy nghĩ sợ nhiễm vi khuẩn quá mức khiến bạn phải rửa tay nhiều lần trong ngày? Bạn có thường xuyên sợ ra khỏi nhà mà chưa khóa cửa khiến bạn phải kiểm tra nhiều lần? Hoặc khi đi ngoài đường bạn như cảm thấy có gì đó thôi thúc mình lao đầu vào xe đang chạy? Có thể bạn đang gặp phải triệu chứng rối loạn ám ảnh cưỡng chế.
Rối loạn ám ảnh – cưỡng chế (obsessive – compulsive disorder – OCD) được biểu hiện bằng những suy nghĩ, những nỗi sợ tồn tại một cách không mong muốn (suy nghĩ ám ảnh) từ đó dẫn tới những hành vi lặp đi lặp lại (hành vi cưỡng chế). Những suy nghĩ ám ảnh và hành vi cưỡng chế này gây ảnh hưởng đến các hoạt động hàng ngày và gây căng thẳng quá mức
Bạn có thể cố gắng ngừng hoặc bỏ qua các suy nghĩ ám ảnh, nhưng càng làm tăng thêm khó chịu, lo âu. Do đó, bạn thực hiện các hành vi cưỡng chế nhằm làm giảm căng thẳng. Cho dù bạn có cố gắng thế nào đi chăng nữa để gạt những suy nghĩ đó ra khỏi đầu, những suy nghĩ đó vẫn tiếp tục quay lại. Điều này tạo ra thêm các hành vi nghi thức, gọi là vòng tròn OCD.
Rối loạn ám ảnh cưỡng chế thường xoay quanh vài chủ đề nhất định, ví dụ như sợ nhiễm vi khuẩn. Để làm giảm bớt nỗi sợ này, bạn sẽ có những hành vi cưỡng chế ví dụ như rửa tay nhiều lần đến mức gây đau rát, hỏng da tay.
Trong OCD, bạn thường cảm thấy xấu hổ về tình trạng của mình, tuy nhiên điều trị hoàn toàn có thể đem lại hiệu quả.
Triệu chứng
Rối loạn ám ảnh cưỡng chế thường bao gồm cả suy nghĩ ám ảnh và hành vi cưỡng chế. Tuy nhiên cũng có trường hợp chỉ có suy nghĩ ám ảnh hoặc chỉ có hành vi cưỡng chế. Người bệnh có thể hoặc không thể nhận ra những suy nghĩ, hành vi của mình là quá mức và không phù hợp, tuy nhiên những hành vi đó chiếm rất nhiều thời gian trong ngày, ảnh hưởng đến hoạt động trong ngày và các mối quan hệ xã hội, học tập, làm việc.
Các triệu chứng ám ảnh
Trong rối loạn ám ảnh cưỡng chế, các những suy nghĩ, thôi thúc, hình ảnh sẽ lặp đi lặp lại, dai dẳng, một cách không mong muốn gây căng thẳng, lo âu. Bạn thường sẽ cố gắng gạt bỏ hoặc quên chúng đi bằng cách thực hiện các hành vi cưỡng chế, thậm chí những suy nghĩ ám ảnh này cũng xuất hiện chiếm lấy tâm trí của bạn ngay cả khi bạn đang nghĩ hoặc đang làm việc nào khác.
Những suy nghĩ ám ảnh phổ biến bao gồm:
– Sợ bẩn, sợ nhiễm khuẩn
– Nghi ngờ, khó chịu đối với điều gì đó không chắc chắn
– Suy nghĩ về những hành động kích động, tấn công gây hại cho bản thân mình và người khác
– Những suy nghĩ không mong muốn về các vấn đề bạo lực, tình dục, tôn giáo
Những ví dụ về triệu chứng của ám ảnh gồm
– Sợ nhiểu bẩn, lây bệnh khi chạm vào những đồ vật mà người khác đã chạm vào
– Nghi ngờ rằng mình chưa khóa cửa, chưa tắt đèn khi đi ra khỏi nhà
– Căng thẳng cực độ khi mọi đồ vật không được sắp xếp theo đúng thứ tự của mình
– Suy nghĩ về hình ảnh mình lái xe đâm vào một đám đông
– Suy nghĩ về việc mình có thể nói tục, hoặc làm những hành động không đúng ở nơi công cộng
– Những hình ảnh về tình dục
– Tránh né những tình huống dẫn đến những suy nghĩ ám ảnh (VD sợ vi khuẩn nên tránh bắt tay)
Triệu chứng của hành vi cưỡng chế
Hành vi cưỡng chế là những hành vi lặp đi lặp lại mà bạn cảm thấy mình bị cuốn theo. Những hành vi này thường nhằm mục đích làm giảm những lo âu do các suy nghĩ ám ảnh gây ra. Tuy nhiên, khi thực hiện hành vi cưỡng chế, nhiều khi không đem lại thoải mái hoặc chỉ giảm được lo âu tạm thời trong thời gian ngắn.
Có một số người thực hiện những hành động theo một quy tắc, một nghi thức nào đó để giảm những lo âu do suy nghĩ ám ảnh gây ra. Những hành động theo quy tắc này nhiều khi không liên quan đến mục đích mà họ hướng đến. VD từ suy nghĩ sợ bẩn, người bệnh có thể rửa tay thường xuyên, và đặt ra quy tắc mỗi lần rửa tay cần có bao nhiêu bước và buộc phải thực hiện đúng các bước như vậy.
Những hành vi cưỡng chế phổ biến hay gặp là:
– Rửa tay, lau chùi
– Kiểm tra
– Đếm
– Sắp xếp đồ vật
– Tuân thủ nghiêm ngặt những hoạt động trong ngày (Ví dụ buộc phải đánh răng trước khi tắm)
– Tìm kiếm sự đảm bảo
Những ví dụ về hành vi cưỡng chế
– Rửa tay cho đến mức da bị bong tróc
– Kiểm tra nhiều lần việc đã khóa cửa hay chưa
– Kiểm tra nhiều lần những thiết bị điện xem đã tắt hay chưa
– Đếm (ví dụ vào phòng sẽ phải đếm xem phòng có bao nhiêu ghế)
– Lẩm nhẩm những từ, những lời cầu nguyện
– Những hộp thức ăn phải được sắp xếp cùng chiều
Mức độ nặng của rối loạn
Rối loạn ám ảnh cưỡng chế thường bắt đầu ở tuổi vị thành niên, người trẻ, và có thể ở cả trẻ em. Triệu chứng thường thay đổi nhiều, nội dung của những ám ảnh cưỡng chế cũng có thể thay đổi theo thời gian. Triệu chứng thường nặng lên khi gặp căng thẳng.
Khi nào nên đến gặp bác sĩ
Cần phải biết rằng không phải cứ người theo chủ nghĩa hoàn hảo là người mắc OCD. OCD không chỉ đơn thuần là những lo lắng quá mức về những vấn đề trong cuộc sống thật. Nếu tình trạng này ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của bạn, bạn cần đến gặp bác sĩ tâm thần để được điều trị. Ths. Bs Đàm Văn Đức
Zalo 0943493235